İcradan Mal Almak Caiz mi? (Dini ve Etik Boyut)
· 6 dakika okuma
İcra yoluyla satışa çıkan bir malı satın almanın İslam dinine göre hükmünü ve etik değerlendirmesini ele alır. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın fetvasına göre değerlendirme sunar.
İcradan satışa çıkan bir malı satın almak, bazı kişiler için sadece ekonomik değil ahlaki ve dini bir soru da barındırır: "Başkası borcunu ödeyemedi diye el konulan malını almak helal midir, caiz midir?" Toplumumuzda bu konuda farklı görüşler dolaşsa da en yetkili mercilerden biri olan Diyanet İşleri Başkanlığı bu soruya yıllar önce açıklık getirmiştir.
Diyanet'in Fetvası
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, bu konuda şu açıklamayı yapmıştır:
"Borçlunun borcunu ödeme imkânı yoksa alacaklıların haklarının korunması amacıyla borçlunun mallarının satılması caizdir."
Dolayısıyla icra yoluyla satılan bir malı almak dinen genel olarak caizdir.
Önemli Şart: Piyasa Değerine Yakın Bedel
Ancak burada önemli bir şart konuluyor: Malın mümkün mertebe "piyasa değerine yakın" bir bedelle satılması gerekir.
Yani eğer herkes borçlunun zor durumundan istifade edip malı çok ucuza kapatmaya kalkarsa, bu durumda borçlunun mağduriyeti artar ve ahlaken sakıncalı bir durum ortaya çıkar.
Fetvada şöyle deniliyor:
"Bu sebeple hacizli malı satın almak isteyen kimsenin fiyatlandırmayı mümkün mertebe borçlunun mağduriyetini azaltacak şekilde gerçekleştirmesi hakkaniyete uygun olur."
Bu Ne Anlama Geliyor?
Özetle, icradan bir mal almanız dinen helaldir, günah işlemiş sayılmazsınız; çünkü alacaklının hakkını alabilmesi, borçlunun malının satılması meşru kabul edilmiştir.
Bu, toplum düzeni açısından da gerekli bir mekanizmadır ve İslam tarihinde de örnekleri görülmüştür.
Ancak, dikkat edeceğiniz husus, fahiş bir kazanç peşinde koşarak borçlunun hakkını tamamen göz ardı etmemektir.
Etik Boyut
Dini açıdan caiz olsa da, bazı kişiler vicdani olarak rahatsızlık hissedebilir. Bu tamamen kişisel bir tercih meselesidir.
Önemli olan, adil bir bedel ödeyerek ve yasal süreç içinde hareket etmektir. Zaten yasal sistem de bunun önüne geçmek için muhammen bedelin %50'sinin altında satışa izin vermiyor.
Sonuç
Dini açıdan kafası karışık olan okuyucular için Diyanet'in net cevabını tekrar ederelim:
"Piyasa değerine yakın fiyatla satılan hacizli malı almakta sakınca yoktur."
İçiniz rahat olsun, böyle bir alım, faiz yemek, kumar oynamak gibi haram fiillerden değildir. Bu, borç-alacak ilişkilerinin tabii bir sonucudur ve siz de kanuni çerçevede malı alarak aslında sistemin işlemesine katkı sunmuş oluyorsunuz.